موزه جانورشناسى دانشکده علوم

موزه جانورشناسى دانشكده علوم

( دانشگاه آزاد اسلامى مشهد )

موزه مكانى است كه اشياء را براى اهداف علمى، فرهنگى و آموزشى جمع آورى، مطالعه، نمايش و حفظ  مى كنند. به طور كلى جمع آورى، شناسايى، تفسير و حفظ اسناد دنياى طبيعى و نمايش آن جزء اهداف    موزه هاى علوم طبيعى بوده كه امروزه نيز زمينه اصلى فعاليت هر موزه اى را تشكيل مى دهد.

موزه جانورشناسى دانشكده علوم در اوايل سال 1378 توسط آقاى دكترعلى نعمتى استاد و عضو هيئت علمى دانشكده علوم دانشگاه آزاد اسلامى مشهد تاسيس شد و تاكنون اهدافى از قبيل آشنايى وآگاهى ، ارتقاء دانش و افزايش درك دانشجويان از ميراث طبيعى ، شناخت اهميت حفاظت از دنياى طبيعى و ترويج اطلاعات از طريق آموزش و تحقيقات شامل مطالعات بيولوژيكى ، اكولوژيكى ، زيست محيطى ، موزه شناسى و ساير زمينه هاى مربوطه را دنبال كرده است.

مشخصات موزه

اين موزه با مساحت 55 مترمربع شامل نمونه هاى تاكسيدرمى شده، اسكلت و جمجمه و نمونه هاى ثبت شده بوسيله فرمالين از رده هاى پستانداران ، دوزيستان ، خزندگان ، ماهيها ، پرندگان و شاخه هاى مختلف بى مهرگان مى باشد.

 هم اكنون موزه جانورشناسى قريب 350 نمونه در زمينه هاى مختلف جانورشناسى بى مهرگان و مهره داران ، جنين شناسى، فسيل شناسى ، اسكلت و جمجمه را دارا مى باشد.

در موزه 46 نمونه اسكلت و جمجمه از گونه هاى مختلف جانورى و 55 نمونه تاكسيدرمى شده از پرندگان و 5 نمونه از پستانداران وجود دارد.

تعداد خزندگان موجود در موزه به بيش از 30 نمونه مىرسد كه اكثر آنها متعلق به مارها ست.

نعداد ماهيها حدودا 60 عدد است كه 10 عدد ماهى غضروفى و 50 عدد ماهى استخوانى مى باشد.

همچنين اين موزه داراى 3 عدد دوزيست ، بيش از 50 عدد نرمتن ، حداقل 30 عدد فسيل ، 15 عدد سخت پوست ، 20 عدد مرجان ، 5 عدد اسفنج و 20 عدد جنين مى باشد.

امكانات موزه

موزه جانورشناسى مكانى براى تحقيقات و بررسى بر روى رده هاى مختلف جانورى و محل تدريس دروس عملى جانورشناسى مىباشد. همچنين امكان فعاليت دانشجويان علاقمند در كميته علمى، تحت عنوان زير كميته علمى موزه جانورشناسى  را فراهم كرده است كه در زمينه هاى توسعه كلكسيون هاى موزه و ارائه روشهاى برتر جهت حفظ و نگهدارى نمونه ها ، رده بندى ، شناسايى و ثبت نمونه ها فعاليت مى كنند.

                                 برنامه هاى تحقيقاتى در حال اجرا

شناسايى : نمونه هاى داخل موزه بر اساس استفاده از رفرنسها و كتابهاى مرجع و يا با استفاده از اينترنت از جنبه هاى مختلف علمى بررسى شده و تا حد امكان ( جنس يا گونه ) شناسايى مى شوند و پس از تائيد توسط متخصصين و اساتيد جانورشناسى ، رده بندى مى شوند.

رده بندى : هر نمونه داراى نام فارسى و نام علمى مى باشد و در كنار نام نمونه عكسى از نمونه واقعى در اكوسيستم طبيعى اش قرار داده شده است تا بازديدكنندگان بتوانند به راحتى  همزمان با ديدن نمونه به محيط زندگى و يا مشخصه بارز جانور پى ببرند.

ثبت : اسم نمونه ها همراه با توضيحات كوتاهى درباره آنها در كامپيوترى كه در محل موزه قرار داده شده است و همچنين در سايتهاى اينترنتى ثبت مى شود ، تا چنانچه براى بازديدكنندگان در هنگام بازديد يا بعد از آن سوالى مطرح شد به راحتى بتوانند به اين امكانات دسترسى داشته باشند.

شناسنامه : نمونه ها به اين وسيله به طور كامل معرفى مى شوند. در هر شناسنامه رده بندى ، توضيحات و مشخصات نمونه ، به طور كامل و به چند زبان اصلى آورده شده است.

كدگذارى : در نهايت براى نظم در كارها و راحتى در دسترسى به مشخصات ، نمونه ها كدگزارى و بر اين اساس در رده هاى مختلف جانورى طبقه بندى مى شوند.

تهيه مرجع هاى شناسايى : براى راحتى و سرعت در شناسايى و مطالعات بيولوژيكى ، مرجع هاى شناسايى اى به طور منظم و منسجم در دست تهيه مى باشد كه پس از تكميل ، نسخه اى از آن در كتابخانه دانشكده و در سايتهاى اينترنتى قرار داده مى شود ، تا علاقمندان و دانشجويان بتوانند درباره گونه هاى مختلف خانواده هاى جانورى موجود در موزه نيز اطلاعات كسب كنند.

تهيه فيلم و عكس : فيلم هايى از موزه ها و نمايشگاهاى مختلف جانورى و همچنين فيلم هاى كوتاه و عكسهاى اينترنتى در رابطه با نشان دادن مشخصات جانوران از قبيل نحوه توليد مثل ، حركت ، تنفس ، تغذيه و.... كه در محيط طبيعى به راحتى قابل ديدن نيست تهيه شده است كه هنگام بازديد براى بازديد كنندگان به نمايش گذاشته مى شود.

تاكسيدرمى و استخوان سازى : دانشكده علوم امكانى را براى دانشجويان عضو در زير كميته موزه  فراهم كرده است تا بر حسب علاقه در دوره هاى آموزشى شركت كنند و تاكسيدرمى و استخوان سازى را به عنوان يك هنر فرا بگيرنند، تا در آينده بتوانند از جانوران مرده و بلااستفاده ، استفاده اى علمى در جهت تحقيقات و بقاء نسل خود جانور داشته باشند، و به اين ترتيب به تعداد نمونه هاى مفيد و موجود در كلكسيون هاى موزه جهت پيشرفت در بهبود محيط زيست افزوده شود.

بنابراين هدف اصلى از تاسيس موزه ، نزديك شدن انسان به طبيعت و برگشتن به فطرت و ذات طبيعى خود اوست. باميد روزى كه نه تنها دانشجويان زيست شناسى بلكه تمام انسانها در تمام نقاط كره زمين براى حفاظت از محيط زيست و ميراث طبيعى تلاش كنند و به آن احترام بگزارنند.

در پايان به اطلاع مى رسانيم ، علاقه مندان به دانستن اطلاعات بيشتر در زمينه نمونه هاى موزه ، خبرها و دانستنى هاى جانور شناسى مى توانند به وبلاگ هاى وابسته به موزه جانور شناسى دانشكده علوم به آدرس زير مراجه كنند :

http://www.zoologyknowledge.blogfa.com

http://www.museumaves.blogfa.com 

معرفی پرندگان موزه جانورشناسی دانشکده علوم  

خوتکا 

Anas crecca

 کبک 

   Alectoris chukar         

اردک نوک پهن

Anas clypeata 

سارگپه

Buteo buteo

مینا

Aeridotheres tristis

کلاغ سیاه

Corvus frugilegus

http://museumaves.blogfa.com/

    شاه روباه

Vulpes cana 

جثه كمى از روباه معمولى كوچكتر است. در صورت، دو نوار سياه و مشخص دارد كه از چشمها به طرف بيرون امتداد يافته اند. دمى بسيار بلند و پر مو دارد كه رنگ موهاى انتهاى آ ن به سفيدى دم روباه معمولى نيست. گوشها بزرگ و در قاعده بسيار پهن هستند. رنگ پشت گوشها قهوه اى مايل به خاكسترى است. موهاى بدن انبوه اند، رنگ موهاى پشت خاكسترى نقره اى با سايه قهوه اى،  در ناحيه ستون مهره ها كاملا قهوه اى و روى دم سياه رنگ است. طول سر و تنه 40 تا 50 سانتىمتر، دم 33 تا 41 سانتى متر، وزن حدود 3 كيلوگرم است. زيستگاهش استبهاى كوهستانى است و كمياب ترين روباه ايران است.

 خرگوش

Lepus capensis      

جثه بزرگتر از گربه اهلى، گوشها بلند، با انتهاى گرد و نوك سياه، چشمها درشت و دم كوتاه، دستها داراى 5 و پاها داراى 4 انگشت هستند كه به ناخن هاى قوى ختم ميشوند. كف دست و پاها از مو هاى زبر و برس مانند پوشيده شده كه باعث چسبيدن و جلوگيرى از اصطكاك آنها مى گردد. پاها به طور مشخص بلندتر از دستها هستند. رنگ موهاى پشت متفاوت، از خاكسترى روشن تا قهوه اى و زير شكم سفيد است، موهاى دم بلند و نرم اند. بالاى دم سياه و زير آن سفيد است. طول سر و تنه 40 تا 65 سانتى متر، دم 7 تا 11 سانتى متر، پا 5/11 تا 15 سانتى متر، گوش 5/8 تا 14 سانتى متر، وزن 5/1 تا 6 كيلوگرم است. اكثرا در زيستگاهايى اعم از جنگلى، كوهستانى، بيابانى و استپى يافت ميشوند.      

خفاش بينى برگه اى ايرانى

Triaenops persicus

جثه آن كوچك و دندانه هاى بالاى برگه بينى بلندتر و تيزتر است. يك زائده استخوانى نيز در انگشت چهارم دست مشاهده ميشود. دم نسبتا بلند و تمام آن به وسيله پرده دمى پوشيده شده است. رنگ موها از خاكسترى تا قهوه اى عنابى است.طول سر و تنه 35 تا 50 ميلى متر، دم 25 تا 39 ميلى متر، ساعد 48 تا 51 ميلى متر، وزن 8 تا 15 گرم است.زيستگاهش غارها، ساختمانهاى قديمى، قناتها و ديگر مناطق تاريك واقع در نواحى گرم و خشك با بوته زارها و درختان پراكنده است.

  خارپشت گوش بلند

Hemiechinus auritus

جثه اين جانور از خارپشت اروپايى كوچكتر بوده و پوزه كشيده و نوك تيزى دارد. گوشهايش بسيار دراز و از خارهاى پشت سر بلندتر است. دستها و پاهاى بلندى دارد. بر خلاف خارپشت بيابانى و خارپشت ايرانى ، خارهاى جلوى پيشانى دو قسمت نمى شوند. خارها كوتاهند، طول خارهاى پشت حدود 15 ميلى متر است. خارها گندمى رنگ اند و دو نوار تيره متمايل به قهوه اى دارند. معمولا رنگ خارهاى وسط پشت به علت نبودن نوارهاى تيره، روشنتر است. رنگ موهاى صورت، گلو، و پيشانى دارچينى متمايل به زرد است. موهاى زير بدن، پهلوها، دم، دست و پا سفيدند. طول سر و تنه 150 تا 270 ميلي تر، وزن حدود 500 گرم است. زيستگاهش علفزارها، بوته زارهاى حاشيه جنگلها و مناطق استپى، باغها و مزارع است.

  مار قيطانى

 Coluber r.rhodorhachis

بدن كشيده و باريك، پوزه نسبتا تيز و مشخص، پهناى پولك رسترال بيش از ارتفاع آن، پولكهاى بين بينى برابر يا كوتاهتر از پولكهاى جلو پيشانى، قسمت قدامى پولك پيشانى پهنتر از پولك بالاى چشمى، طول پولك گونه اى بيش از ارتفاع آن، داراى يك پولك جلو چشمى (معمولا به پولك پيشانى متصل) و در سمت پايين آن يك پولك زير چشمى، داراى دو پولك عقب چشمى، پولكهاى گيجگاهى 2+3 عدد ( ندرتا 2+2 عدد) ، لب بالا داراى 9 پولك (پنجمين و ششمين آن متصل به چشم) چهار يا پنج پولك لب پايين متصل به پولك چين قدامى، پولكهاى چين خلفى برابر يا كمى بلندتر از پولكهاى چين قدامى وبه وسيله دو رديف پولك از هم مجزا، پولكهاى ناحيه پشتي 19 عدد و صاف، پولك مخرجى منقسم. بدن به رنگ زيتونى، سبز روشن متمايل به خاكسترى، زيتونى متمايل به قهوه اى يكنواخت يا داراى خطوط و نقوش متفاوت است. ناحيه پشت (از پس سر تا انتهاى دم) داراى يك خط قرمز رنگ نارنجى متمايل به قهوه اى ممتد، پولك هاى سطح شكمى 214 تا 235 عدد و سطح زيرين دم 106 تا 136 عدد ميباشد. سطح رنگ قسمت قدامى بدن و قسمت خلفى آن متفاوت، در قسمت قدامى خطوط با رنگ تيره و سياه به شكل زيگزاگ نامنظم با خالهاىكوچكتر در سطح جانبى، قسمت خلفى بدن يكنواخت و با رنگ خاكسترى، پولكهاى سطح شكمى201 تا 230 عدد و سطح زيرين دم 93 تا 148عدد ميباشد. حداكثر طولش 129 سانتى متر و دم 35 سانتى متر است و از مارمولكها و گاهى پستانداران و پرندگان كوچك تغذيه ميكند. در تابستان 3 تا 7 تخم نسبتا بزرگ ميگذارد و در مناطق كوهستانى، صحرايى و در دامنه تپه ها يافت ميشود.     

  مار سياه سوجه

Natrix natrix natrix

  مار آبى

Natrix natrix

   مار كرمى شكل

 Typhlops vermicularis

   تير مار

  Psammophis schokari

سر باريك و طويل،  گردن مشخص، پهناى پولك رسترال بيش از ارتفاع آن و قابل رويت از سمت بالاى سر، پولك گونه اى بلند و باريك، بين بينى دو يا سه پولك، پولكهاى بين بينى خيلى كوتاهتر از پولكهاى جلوپيشانى، طول پولك گونه اى سه يا چهار برابر ارتفاع آن، داراى يك پولك جلو چشمى متصل به پولك پيشانى و دو يا به ندرت سه پولك عقب چشمى، پولكهاي گيجگاهى 2+2 يا 2+3 و بندرت 2+1 عدد، لب بالا داراى 9 پولك و لب پايين 10 تا 11 پولك (پنجمين و ششمين پولك لب بالا متصل به چشم)، پنج يا شش پولك لب پايين متصل به پولك چين قدامى، پولك چين قدامى كوتاهتر از پولك چين خلفى، پولكهاى سطح پشتي 17 رديف، پولكهاى سطح شكمى 172 تا 195 و سطح زيرين دم 76 تا 125 عدد، پولك مخرجى منقسم. بدن به رنگ زرد زيتونى رنگ پريده يا صورتى، داراى يك خط طولى سفيد خالدار بين دو خط طولى قهوه اى از ناحيه سر تا انتهاى دم، وسط پولك بالاى چشمى سفيد و اطراف آن قهوه اى، داراى دو خط تيره در دو طرف بدن، سطح شكمى سفيد متمايل به زرد با خالهاى تيره رنگ. حداكثر طولش 141 سانتى مت و دم 25 سانتى متر ميباشد و از مارمولكها تغذيه ميكند. تخمگذار است و در تابستان 2 تا 6 تخم ميگذارد و در صحراهاى شنى، دشتها، بته زارها يافت ميشود.